De koornbeursbrug

Historische omgeving van Restaurant Dende

Restaurant Dende bevindt zich op een interessante plek in het oude centrum van Leiden, omringd door een aantal onmiskenbare Leidse blikvangers. Het pand is gelegen aan de noordoever van de Nieuwe Rijn ter hoogte van de Visbrug aan de voet van de Burchtheuvel. De Visbrug vindt zijn oorsprong ergens ver voor 1200 en was eeuwenlang de enige brug in de wijde omgeving om de Rijn mee over te steken. Logisch dus, dat dit deel van Leiden zich snel ontwikkelde tot het meest bedrijvige van de stad. Deze situatie zal alleen nog maar zijn versterkt toen men 400 jaar geleden begon met het houden van de warenmarkt langs de Nieuwe Rijn. Het prachtige 17 de eeuwse Waaggebouw met de Boterhal schuin aan de overkant van de Visbrug zijn daar de getuigen van. Ook vandaag de dag is het aan de Nieuwe Rijn een komen en gaan van mensen. Met haar drukbezochte woensdag- en zaterdagmarkt, cafés, restaurants en terrasboten (zoals die van Dende!) vormt de buurt onbetwist het kloppende hart van Leiden.

De burcht en Dende

Tussen Burcht en Visbrug

Het restaurant ligt aan de voet van de Burchtheuvel. De Burcht hier bovenop kijkt hoog over de stad uit en is een zogenaamd mottekasteel: een versterking op een kunstmatig opgeworpen heuvel. In het midden van de 11de eeuw werd er op de heuvel een ‘houten sterkte' opgericht, waarbinnen men zich in geval van gevaar kon terugtrekken. De Hollandse graaf Floris I hief vanaf deze plek tol en had er zijn grafelijke munt. De huidige Burcht met haar stenen ringmuur met kantelen stamt uit het midden van de 12 de eeuw. Tot 1651 bleef de Burcht in het handen van verschillende Burggraven, machtige heren die bepaalde belastingen konden innen , daarna werd het stedelijk eigendom. Vanaf die tijd is de Burcht een bezienswaardigheid geworden die bij een bezoek aan Leiden niet mag ontbreken.

Voor het restaurant Dende stroomt de Nieuwe Rijn en kijkt men uit op de Visbrug. De eerste brug op deze plek is meer dan 800 jaar geleden gebouwd en was lange tijd de enige brug tussen Zwammerdam en de Noordzee waarmee de Rijn overgestoken kon worden. Omdat de Oude- of Vischbrug voor de wijde omgeving zeer belangrijk was, zorgde men ervoor dat deze goed onderhouden werd. De kosten hiervan werden onder de 24 Rijnlandse ambachten (dorpen) verdeeld. De brug vervulde ook een minder voor de hand liggende rol in het dagelijkse leven van de 17 de eeuwse Leidenaar. Op de brug werd door de Baljuw van Rijnland (het latere Hoogheemraadschap) rechtgesproken en deelde hij mogelijk ook vonnissen uit. De witte steen, die ook nu nog bovenop de brug te zien is, geeft aan waar deze praktijk plaatsvond.

De vorm van de huidige Visbrug stamt uit in 1652. Sindsdien zijn er geen belangrijke wijzigingen aan de brug uitgevoerd.

Vismarkt en Visfontein

De naam van de Visbrug is ontleend aan de nabijheid van de vismarkt. Aan de zuidzijde van de Rijn was de wekelijkse markt voor zoetwatervis, terwijl op de brug de zeevis werd verkocht. Vanaf het terras van Dende is aan de overkant van het water de visfontein te zien. Het opmerkelijke aan de uit 1693 stammende fontein, is dat deze naast een sierfunctie ook een praktische functie vervulde. De fontein is ontworpen door de stadsarchitect Jacob Roman en laat vertegenwoordigers van de zeegod Neptunus zien. Zo dragen twee kindertritons de schepentroon van Neptunus en spuiten twee (fantasie) dolfijntjes water. Omdat het water uit de Rijn te vervuild raakte, was de fontein ook ontworpen om vers water te leveren voor het schoonmaken van de vis die op de markt verkocht werd. Met een paardenmolen werd daartoe water in een waterkelder gepompt die boven op de Burchtheuvel lag. Via een loden buis liep het water onder de bebouwing en de Rijn naar de Visfontein toe. Op deze manier fungeerde de Burchtheuvel dus als een watertoren voor de fontein.

Van herberg tot restaurant

Zomaar uit eten gaan is zeker niet van alle tijden. Tot aan het begin van de 18 de eeuw bestonden er eigenlijk alleen herbergen waar de reiziger een maaltijd kon gebruiken. Daarnaast waren er vaantjes (waarin alleen bier werd geschonken) en wijntapperijen. Vanaf 1670 kwamen er koffiehuizen bij die na 1800 steeds talrijker werden en ook sterke drank mochten schenken. In deze tijd ontstaan naast tapperijen en cafés, de allereerste restaurants. Het uit eten gaan tijdens het reizen was natuurlijk eeuwen oud en noodgedwongen, maar dat mensen nu ook voor de gezelligheid in hun eigen stad gingen dineren was een geheel nieuw fenomeen.

Het pand Nieuwe Rijn 5 kent een lange horecageschiedenis. Meer dan 100 jaar was Café de Kroon voor verschillende generaties Leidenaren een vertrouwde plek. In 2006 vestigde Restaurant Dende zich in dit historische pand. De inrichting van het restaurant is dan wel opgeknapt en aangepast aan deze tijd, maar de atmosfeer van de lange horecatraditie is er zeker blijven hangen. Dende zal er alles aan doen om deze traditie eervol voort te zetten.

Inrichting cafe de Kroon in vroeger tijden

Dende opende op 11 februari 2006 haar deuren.

Als u wat meer over de achtergrond van Dende wilt weten kan dat hier.